województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start Szlak walki
II wojna światowa
Boje nadgraniczne – Kęsowo
Boje nadgraniczne – Kęsowo

miejsce: Kęsowo, Pamiętowo – Drożdżenica – Ciechocin, Stronno

Ugrupowanie i działania wojsk 1-3 września 1939 r. Za: W. Iwanowski, Wysiłek zbrojny narodu polskiego w czasie II wojny światowej. Kampania wrześniowa 1939, Warszawa 1961.

Pobierz artykuł(pdf, 1.9 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Armia „Pomorze” powstała, aby przeciwdziałać prawdopodobnym wrogim działaniom skierowanym w stronę Gdańska. Armię wzmocniono, włączając do niej 9. Dywizję Piechoty, początkowo zaliczoną do Armii „Łódź”. Rozkaz mobilizacji tej dywizji wydano 23 marca 1939 roku. Po 1 czerwca 1939 r. dywizję rozlokowano na północ od Bydgoszczy. Głównym obszarem działań operacyjnych miał być rejon Koronowa, stąd też nazwa: „Koronowo”.

Dywizja zapełniła obszar pomiędzy dwoma zgrupowaniami wojsk: grupą „Tuchola” (późniejsza Grupa Operacyjna „Czersk”) na północy i grupą „Bydgoszcz” na południu. Dowódcą 9. DP był płk. dypl. Józef Werobej, szefem sztabu ppłk. dypl. Antoni Gługiewicz. Jako związek taktyczny 9. DP składała się z następujących oddziałów: 22 pp (pułku piechoty); 9. pal (pułku artylerii lekkiej) z wyłączeniem 1. dal (dywizjonu artylerii lekkiej); 58. dal; 9. dac (dywizjonu artylerii ciężkiej); 9. bsap (batalionu saperów) oraz z kawalerii dywizyjnej i pododdziału bON „Koronowo” (batalionu Obrony Narodowej). W czasie wojny obronnej 1939 r. w skład 9. DP wchodził też 35. pp.

1 IX 1939 roku 9. DP zaatakowały trzy dywizje niemieckie: 2 DPZmot (dywizja piechoty zmotoryzowanej dowodzona przez gen. P. Badera), 3 DPanc (dywizja pancerna) i 32 DP, które wchodziły w obręb XIX Kpanc (korpusu pancernego), dowodzonego przez Heinza Guderiana i podporządkowanego 4. Armii, dowodzonej przez gen. G. von Kluge. Działanie tych jednostek należało na tym obszarze do najważniejszych, miały przełamać obronę na odcinku pomiędzy Chojnicami a Sępólnem. 2 DPZmot (dokładnie jej trzy pułki) i część 20 DPZmot (natarcie piechoty wsparte czołgami) podjęły ofensywę na linię obrony 35 pp. Podczas ataku trwającego od godziny 900 do 1800, dowodzone przez ppłk. Jana Maliszewskiego oddziały skutecznie odpierały natarcia. Główny atak skoncentrowany był na linii Pamiętowo – Drożdżenica – Ciechocin. 2. batalion 35. pp zniszczył kilka wozów bojowych i powstrzymał atak czołgów, które zmusił do zjechania z drogi, co przyczyniło się do czasowego unieruchomienia ich na grząskim terenie. Dla nacierających Niemców obrona 35. pp w tym dniu była nie do przełamania. Dywizja nawet wysłała informację do dowództwa o podjęciu decyzji wycofania się z tego obszaru. Interwencja H. Guderiana przekonała dowództwo znajdujące się na linii działań o zmianie decyzji. Jeden z żołnierzy niemieckich wspominał, że tamtego dnia „duże straty zadał im ogień dobrze zamaskowanej broni maszynowej oraz dział przeciwpancernych i artylerii”. Dowódca obrony na tym odcinku wykazywał się charakterem, wspomagał żołnierzy podczas walk, udzielał rad, dobrze rozpoznawał sytuację na linii obrony, osobiście wizytował poszczególne odcinki, co bardzo dobrze wpływało na morale wojska.

Pomimo bohaterskiego odparcia ataku, już w godzinach wieczornych ppłk J. Maliszewski otrzymał rozkaz opuszczenia dotychczasowej linii obrony i zajęcia nowego obszaru na linii Jezior Cekcyńskich. Dowódca 9. DP podjął taką decyzję, ponieważ obawiał się odcięcia 35. pp od głównych sił od strony południowo zachodniej (w tym dniu III batalion 34. pp został rozbity przez 3 DPanc, zwycięskie natarcie pozwoliło Niemcom dotrzeć do Brdy, utworzyć po jej wschodniej stronie przyczółek i zagrozić od południa 35 pp). Dla żołnierzy rozkaz wycofania się był ogromnym zaskoczeniem. Straty po pierwszym dniu walki były niewielkie: ok. 30 rannych i zabitych.

Galeria zdjęć

Ugrupowanie i działania w...
mjr Bronisław Wandycz, do...
płk Józef Werobej - ostat...
ppłk Jan Maliszewski
Usuwanie szlabanu granicz...

Fot. 1 z W. Iwanowski, Wysiłek zbrojny narodu polskiego w czasie II wojny światowej. Kampania wrześniowa 1939, Warszawa 1961.
Fot. 2,3 z: J. Izdebski, Dzieje 9 Dywizji Piechoty 1918-1939, Warszawa 2000.
Fot. 4 z: K. Ciechanowski, Armia „Pomorze”, Warszawa 1982.
Fot. 5 ze zbiorów IPN – Delegatura w Bydgoszczy.

Wybrana bibliografia

K. Ciechanowski, Armia „Pomorze”, Warszawa 1982.
W. Iwanowski, Wysiłek zbrojny narodu polskiego w czasie II wojny światowej. Kampania wrześniowa 1939, Warszawa 1961.
J. Izdebski, Dzieje 9 Dywizji Piechoty 1918 – 1939, Warszawa 2000.
M. Porwit, Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. Plany i bitwy graniczne, t., Warszawa 1983.
W. Rezmer, Armia „Pomorze” w kampanii polskiej 1939 roku, [w:] Bydgoszcz 3 – 4 września 1939, pod red. T. Chincińskiego, P. Machcewicza, Warszawa 2008.
P. P. Wieczorkiewicz, Kampania 1939, Warszawa 2001.

Drukuj Email