województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start Szlak męczeństwa
II wojna światowa
Eksterminacja ludności polskiej w Bydgoszczy w początkowym okresie okupacji
Eksterminacja ludności polskiej w Bydgoszczy w początkowym okresie okupacji

miejsce: Bydgoszcz

Aresztowani Polacy we wrześniu 1939 r. na Starym Rynku

Pobierz artykuł(pdf, 2.3 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

8 IX otoczono Stare Miasto, aresztowano wszystkich mężczyzn, 100 spośród nich zabito. 9 IX na Starym Rynku odbyła się pierwsza publiczna egzekucja. W wyniku przeprowadzonej akcji oczyszczającej do rana 9 IX zastrzelono co najmniej 400 osób, jednocześnie internowano od 400 do 500 osób. Liczba ta wzrosła do 1400 w dniu 10 IX. Częstym procederem było wystawienie zakładników na rynku na widok publiczny.

Jak wspominał Franciszek Romiński: [...] w środę [tj. 6 IX] przed kościołem stało 6 osób – zakładników [...] stali tam dłuższy czas. W pewnym momencie padł strzał. Była to jawna prowokacja. Żandarmeria polowa od razu otworzyła ogień do zakładników i położyła ich pokotem. Widziałem, że jeden z nich został lekko ranny. Dobito go drugą salwą. [...] Po jakiejś godzinie Niemcy wyprowadzili z Magistratu jakiegoś cywila, któremu nacisnęli na głowę czapkę ułańską z białym otokiem 16 pułku ułanów i rozstrzelali go przy studzience tuż pod oknami apteki. Zwłok nie pozwolili ruszyć i leżały one na miejscu egzekucji do następnego dnia. Spędzeni na Rynek ludzie byli traktowani w brutalny sposób. Bito ich kolbami, zmuszano do ciągłego padania i wstawania. Ustawiano ich pod murem z podniesionymi rękami. Trwało to najczęściej przez kilka godzin. Obok nich leżały ciała wcześniej pomordowanych.

Sąd Specjalny zajmował się głównie rozliczeniem Polków z wydarzeń z 3 i 4 IX 1939 roku, tzw. „krwawej niedzieli”, związanej z dywersją niemiecką. Zagrożeni mogli się czuć ci wszyscy, którzy podczas tamtych dni pomagali żołnierzom w odnalezieniu dywersantów, wskazali miejsce ich zamieszkania, bądź w sposób aprobujący wyrazili się na temat przeprowadzanych akcji. W okresie od 11 IX do 31 XII 1939 roku sąd zakończył 876 spraw, a 129 pozostało otwartych. 100 osób skazano na śmierć, a 10 otrzymało kary dożywotniego więzienia. Duży wpływ na działalność Sądu Specjalnego miała Specjalna Komisja Urzędu Policji Kryminalnej Rzeszy. Jej przewodniczącym został dr Bernd Wehner.

Pomimo działań sądu nadal dochodziło do „nielegalnych rozstrzeliwań” na masową skale. Lasy pod Tryszczynem zostały zapełnione zamordowanym Polakami. 14 października 1939 r. przeprowadzono akcję aresztowania polskich nauczycieli. Aresztowano 186. Zostali umieszczeni w koszarach 15 Pułku Artylerii Lekkiej. Jak wspominał Józef Durek: Zaprowadzono nas do stajni, skąd usunięto poprzednio więźniów – nienauczycieli. W stajni był gnój, gnojówka i pełno robactwa. [...] Co chwilę wprowadzali nowych lokatorów do naszego bloku. [...] Kilka razy wołano nas do badania w kancelarii gestapo. Badanie to połączone było z biciem. Podczas przesłuchań poszukiwano członków Polskiego Związku Zachodniego i przeprowadzano selekcję uwięzionych, jednych przeznaczając do likwidacji w tzw. Dolinie Śmierci, drugich – do wysiedlenia na teren Generalnego Gubernatorstwa, innych do zwolnienia z aresztu i zatrudnienia w szkołach. Od połowy października do połowy listopada 1939 roku rozstrzelano 120 nauczycieli. W sprawozdaniu sytuacyjnym z 17 XI 1939 roku stwierdzono, iż „Polskiej inteligencji, o której można przypuszczać, że mogłaby podjąć jakąś szczególną aktywną działalność, nie ma już w Bydgoszczy”. Razem zgładzono 250 osób (nauczycieli, księży oraz członków Związku Zachodniego).

Galeria zdjęć

Bydgoska synagoga 15.10.1...
Egzekucja na terenie kosz...
5 września 1939 r. – egze...
9 września 1939r. – zakła...
5 września 1939 r. – Pola...
5 września 1939 r. – Ares...
Aresztowani na Starym Ryn...
Aresztowani prowadzeni ul...
1 listopada 1939 r. Naucz...
Pomnik Leona Barciszewski...

Wideo

"Krwawa niedziela"- tak określa się dramatyczne wydarzenia, do których doszło w Bydgoszczy w pierwszych dniach września `1939. Była to akcja dywersantów niemieckich, którzy podjęli próbę opanowania miasta. Akcję przygotowała nazistowska Służba Bezpieczeństwa przy udziale innych jednostek III Rzeszy. Dywersanci ostrzelali z kilkunastu miejsc jednocześnie część polskich oddziałów, które wycofywały się przez miasto.

materiał: Telewizja Polska S.A.

 

Materiał o wydarzeniach 03.09 i 05.09. 1939 roku w Bydgoszczy – dramatycznych wydarzeniach zwanych „krwawa niedzielą”. Przedwojenna Bydgoszcz, leżąca w pobliżu obszarów pogranicza polsko-niemieckiego, była miastem o licznej i dobrze zorganizowanej mniejszości niemieckiej. Część niemieckich bydgoszczan działała w organizacjach o wyraźnych sympatiach nazistowskich. Gdy 3 i 4 września 1939 roku zaczęła pękać obrona polskich granic, okazało się, że w mieście została przygotowana akcja dywersyjna – do żołnierzy polskich strzelano z ukrycia, najczęściej z budynków należących do niemieckiej społeczności.

materiał: Telewizja Polska S.A.

Wybrana bibliografia

F. Bernaś, J. Mikulska-Bernaś, Bydgoski wrzesień, Warszawa 1968.
T. Esman, W. Jastrzębski, Pierwsze miesiące okupacji hitlerowskiej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1967.
W. Grabowski, Polacy na ziemiach II RP włączonych do III Rzeszy, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2009, nr 8 – 9 (103 – 104), ss. 61 – 73.
J. Gumkowski, Zbrodnie hitlerowskie – Bydgoszcz 1939, Warszawa 1967.
Historia Bydgoszczy, pod red. M. Biskupa, t. II, cz. druga 1939 – 1945, Bydgoszcz 2004.
T. Jaszowski, Hitlerowskie prawo karne na Pomorzu, 1939-1945, Warszawa 1989.
J. Kołodziejczyk, Prawda o „krwawej niedzieli bydgoskiej”, Bydgoszcz 1945.
P. Semków, Martyrologia Polaków z Pomorza Gdańskiego w latach II wojny światowej, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2006, nr 8 – 9 (67 – 68), ss. 42 – 49.
E. Serwański, Dywersja niemiecka i zbrodnie hitlerowskie w Bydgoszczy na tle wydarzeń w dniu 3 IX 1939, Wydawnictwo Poznańskie 1981.
R. Wojan, Bydgoszcz . Niedziela 3 września 1939, Wydawnictwo Poznańskie 1959.
E. Zarzycki, Działalność hitlerowskiego Sądu Specjalnego w Bydgoszczy w sprawach o wypadki z września 1939 roku, Warszawa – Poznań 1976.

 

Drukuj Email