województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start Szlak męczeństwa
II wojna światowa
Droga do ludobójstwa – Getto we Włocławku
Droga do ludobójstwa – Getto we Włocławku

miejsce: Włocławek

Włocławscy Żydzi na tle spalonej synagogi

Pobierz artykuł(pdf, 1.4 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Zanim umilkły strzały wojny obronnej, Niemcy zaczęli stopniowo wprowadzać swoją politykę rozwiązania kwestii żydowskiej na ziemiach okupowanych. Ważnym elementem, który wpłynął na późniejszą sytuacje w Kraju Warty był list R. Heydricha ( z 21 IX 1939 roku) do dowódców grup operacyjnych Policji Bezpieczeństwa. Były to wytyczne dotyczące problemu żydowskiego:

„[...] Należy odróżniać: 1. ostateczny cel (który wymaga dłuższego czasu) 2. od etapów prowadzących do ostatecznego celu (które będą realizowane w krótkich terminach). [...] Pierwszym założeniem prowadzącym do ostatecznego celu jest koncentracja Żydów z prowincji w większych miastach. Należy przeprowadzić ją we wzmożonym tempie. Należy przy tym rozróżnić: 1. między terytoriami: Gdańsk Prusy Zachodnie, Poznań, Wschodni Górny Śląsk, a 2. pozostałymi okupowanymi terytoriami. W miarę możności należy wymienione pod numerem1 terytorium opróżnić z Żydów, a przynajmniej dążyć do tego, by zostali skoncentrowani w niewielkiej ilości miast. [...] Jako uzasadnienie koncentracji Żydów w miastach należy podawać, że według najbardziej miarodajnych informacji brali oni udział w partyzanckich napadach i akcjach rabunkowych. [...]. Koncentracja Żydów w miastach będzie wymagała prawdopodobnie – z uwagi na ogólne względy policyjnego bezpieczeństwa – wydania w tych miastach zarządzeń, całkowicie zabraniających Żydom przebywania w niektórych dzielnicach miasta oraz np. opuszczania getta, wychodzenia z domu wieczorem o określonej godzinie itd., oczywiście zawsze jednak uwzględniając potrzeby gospodarcze. [...]”.

We Włocławku przed wybuchem wojny mieszkało 13 tys. Żydów. Wojska niemieckie wkroczyły do Włocławka 14 września 1939 roku. Zarząd nad miastem przejęło wojsko. W początkowym okresie, do 22 września, warunki życia były dla ludności żydowskiej znośne. Sytuacja zmieniła się wraz z przybyciem 2 pułku SS „Brandenburg” pod dowództwem Paula Nostiza. Ostatnia dekada września była tragiczna dla żydowskiej ludności Włocławka: 22 IX 1939 roku, pod pretekstem nielegalnego zebrania policja aresztowała we 23 Żydów zgromadzonych na wspólnej modlitwie. Najprawdopodobniej 7 rozstrzelano. Następnego dnia doszło do aresztowań (300 osób), rewizji, a także rozstrzeliwań uciekających Żydów. 24 IX policja aresztowała ok 1000 Żydów, podpaliła dwie synagogi (przy ulicach Żabiej i Królewieckiej), dwa przylegające budynki, a także klojz – chasydzki dom modlitwy (podczas akcji zabito 2 Żydów). Pułk Nostiza na terenie Włocławka znajdował się do 26 września. Akcje SS charakteryzowały się bezwzględnością. Podczas rozmowy z komendantem wojskowym miasta dowódca SS „Brandenburg” przekazał mu, iż dąży do aresztowania wszystkich mężczyzn. Działalność antyżydowska nie zakończyła się wraz z wyjazdem oddziałów SS. Prześladowania nadal były kontynuowane przez komisarycznego burmistrza Włocławka Hansa von Cramera. Z jego polecenia dokonano aresztowań Żydów, którym zarzucono podpalenia, rzekomo mające stanowić odwet za poczynania Niemców 24 września. Za wyżywienie aresztowanych miała płacić Gmina Żydowska. Narzucono również kontrybucje (trzykrotnie: 100 tys., 200 tys. i 250 tys.) – zapłatę za życie aresztowanych.

Galeria zdjęć

Sprawcy likwidacji getta ...
Palenie zabudowań getta
Włocławscy Żydzi na tle s...
\Wysiedlenie z dzielnicy ...
Płonie włocławska synagog...

Wideo

Materiał nie dotyczy bezpośrenio getta, ale skutków wysiedleń z kraju Warty, do którego zaliczono Włocławek.
Reportaż przedstawia historię i dzień dzisiejszy mniejszości niemieckiej na terenie Wielkopolski. Niemcy od stuleci kształtowali i kształtują historię regionu i mieli ogromny wpływ na kulturę , język i życie codzienne. Między Niemcami i Polakami były konflikty i nieporozumienia. Dzisiaj nadszedł czas na pojednanie. Przybycie pierwszych niemieckich osadników do Wielkopolski historycy datują na 13 wiek. Byli to głównie rzemieślnicy. Współczesne zdjęcia filmowe pokazujące niemieckie budowle przedwojenne.

materiał: Telewizja Polska S.A.

 

Wybrana bibliografia

M. Alberti, „Nikczemna perfidia, niska, bezmierna chciwość oraz zimne, wyrachowane okrucieństwo” - ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej w Kraju Warty, [w:] Zagłada Żydów na polskich terenach wcielonych do Rzeszy, pod red. A. Namysło, Warszawa 2008.
T. Jaszowski, Okupacyjna martyrologia Żydów włocławskich, [w:] Z badań nad eksterminacją Żydów na Pomorzu i Kujawach, pod red. T. Jaszowskiego, Bydgoszcz 1983.
R. Kaczmarek, Sytuacja ludności żydowskiej na obszarach zachodnich i południowych Europy wcielonych do Rzeszy Niemieckiej a polityka antyżydowska na polskich terenach wcielonych – próba porównania, [w:] Zagłada Żydów na polskich terenach wcielonych do Rzeszy, pod red. A. Namysło, Warszawa 2008.
T. Kawski, Kujawsko – dobrzyńscy Żydzi w latach 1918 – 1950, Toruń 2006.
Cz. Łuczak, Dzień po dniu w okupowanej Wielkopolsce i Ziemi Łódzkiej, (Kraj Warty), Poznań 1993.
J. A. Młynarczyk, Wpływ inicjatyw oddolnych Arthura Greisera i Odilona Globocnika na decyzję o wymordowaniu Żydów, [w:] Zagłada Żydów na polskich terenach wcielonych do Rzeszy, pod red. A. Namysło, Warszawa 2008.
R. Szuchta, P. Trojański, Holokaust. Zrozumieć dlaczego, Warszawa 2003.

Drukuj Email