województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start Szlak męczeństwa
II wojna światowa
Krajna w czasach eksterminacji
Krajna w czasach eksterminacji

miejsca: Nakło, Paterek k. Nakła, Radzim, Karolewo, Komierowo

Egzekucja w Rudzkim Moście k. Tucholi w 1939 r

Pobierz artykuł(pdf, 4.7 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Na przejściu z Wielkopolski ku Pomorzu leży Krajna, region historyczno-geograficzny, od Południa ograniczony biegiem Noteci, od zachodu Drawy, od północy Dobrzynki i Kamionki, od wschodu Brdy i Zalewem Koronowskim. Wyróżnia się Krajnę Nakielską, Wałecką i Złotowską. Nazwa regionu oznacza ziemie położone na skraju, pograniczne, można by rzec „kresy”, gdyby nie to, że w polskiej tradycji termin ten zarezerwowano dla wschodnich rubieży Rzeczypospolitej.

Usuwano element najbardziej niepożądany w drodze mordów (egzekucji doraźnych) , bądź też internowania. Podczas zarządu wojskowego także dochodziło do różnych akcji eksterminacyjnych, prowadzonych w celu „oczyszczenia gruntu z żydostwa, inteligencji, duchowieństwa, arystokracji ”. Była to pierwsza faza eksterminacji, trwała przez cały wrzesień, miała wszelkie znamiona chaotycznego terroru. Od 26 października 1939 roku administracja cywilna zostaje wyłączona spod zarządu wojskowego. Nowy okres rozpoczął się jesienią 1940 roku i trwał do stycznia 1940 roku. Rozpoczęto systematyczną i planową akcje skierowaną przeciw inteligencji polskiej (Intelligenzaktion). Wykonawcy na pewno słuchali słów A. Forstera, który kierował do nich apel: „[...] Niemcy, nie bądźcie nigdy łagodni! Zasadniczy wasz cel – zaprowadzenie porządku i spokoju na tej niemieckiej prowincji wymaga bezkompromisowej postawy wobec wszystkich wrogów niemieckiego porządku. Polaków należy nauczyć, kto tu jest panem!”.

W Nakle do największych aresztowań doszło z 10 na 11 listopada 1939 roku. Większość z ponad 100 osób aresztowanych wywieziono do Paterka i tam rozstrzelano. W początkowym okresie okupacji (od 12 X) Paterek stał się największym miejscem kaźni w całym powiecie wyrzyskim. Położenie to wybrał Selbstschutz i SS -mani. O wyborze miejsca przesądziły dogodne warunki – w Paterku znajdowały się wyrobiska, doły po wybranym piasku, w których łatwo było zakopywać pomordowanych. Ks. Mieczysław Buławski, proboszcz z Kosztowa oświadczył, iż w Paterku zginęło (nie licząc zakonników) 19 księży wyrzyskich. W Nakle więzienia znajdowały się w piwnicach budynku gimnazjum i liceum i Sądzie Grodzkim przy ul. Sądowej. W gminie Nakło członkowie Selbstschutzu wraz z Gestapo i SS zamordowali 243 osoby. Najwięcej na terenie Paterka – 218, w Polichnie – 20 i 5 w Nakle. W niemieckim sprawozdaniu sytuacyjnym z dnia 17 XI 1939 roku napisano, iż na terenie Nakła przeprowadzono przesłuchania i likwidację polskiej inteligencji oraz członków Związku Zachodniego.

Galeria zdjęć

Tablica na pomniku pomord...
Tablica z informacjami o ...
Egzekucja w Rudzkim Mości...
Egzekucja w Rudzkim Mości...
Egzekucja w Rudzkim Mości...
Zbrodniarze z Selbstschut...

Wybrana bibliografia

B. Bojarska, Eksterminacja inteligencji polskiej na Pomorzu Gdańskim (wrzesień – grudzień 1939), Poznań 1972.
Z. Drwęcki, Miejsca walk i męczeństwa w województwie bydgoskim 1939 – 1945, Bydgoszcz 1969.
Dzieje Sępólna i powiatu
, pod red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1974.
W. Jasrzębski, Terror i zbrodnia, Warszawa 1974.
T. Jaszowski, Hitlerowskie prawo karne na Pomorzu, 1939 – 1945, Warszawa 1989.
Nakło nad Notecią, dzieje miasta i okolic
, pod red J. Danielewicza, Nakło 1990.
J. Nowak, Przetrwałam..., Nakło nad Notecią 1998.
E. Pietrzyk, Miejsca pamięci narodowej Powiatu Sępoleńskiego i ich wychowawcza rola w społeczeństwie, Sępólno Krajeńskie 2001.

Drukuj Email