województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start W latach
stalinizmu
Działalność V Brygady Wileńskiej AK pod dowództwem majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” na terenie Borów Tucholskich
Działalność V Brygady Wileńskiej AK pod dowództwem majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” na terenie Borów Tucholskich

miejsce: Bory Tucholskie; Śliwice

Dowódcy szwadronów z żołnierzami

Pobierz artykuł(pdf, 1.5 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Osoby znajdujące się w brygadzie stanowiły bardzo dobrze wyszkoloną kadrę wojskową, która była zahartowana w rożnych starciach. Wobec przewagi przeciwnika „Łupaszka” stworzył 3 mobilne szwadrony i 2 grupy specjalne. Przewaga nad funkcjonariuszami UB, MO, KBW i żołnierzami LWP zazwyczaj wynikała z akcji „lotnych oddziałów” . Szybkość działania była największym atutem poszczególnych szwadronów.

Do legendy weszły działania „Żelaznego” (Zdzisława Badochy) z 19 V 1946 roku, który podczas swojego dwunastogodzinnego objazdu wraz ze szwadronem (w tamtym okresie liczącym 15 osób) po powiecie Kościerskim i Starogardzkim rozbroił 7 posterunków milicji, zlikwidował 2 placówki UBP, rozstrzelał 4 pracowników UB i jednego funkcjonariusza ORMO. Oczywiście, uzbrojenie poszczególnych szwadronów również odgrywało ważną role. A te stopniowo wraz z przeprowadzanymi akcjami zaczęło się polepszać, tak że oprócz erkaemów, broni automatycznej, duża część partyzantów posiadała broń krótką.

1 kwietnia 1946 roku – rozpoczęła się otwarta działalność oddziału na terenie Borów Tucholskich. Siedmioosobowa grupa pod dowództwem Henryka Wieliczki „Lufy” zaczęła obozować w okolicach Śliwic. Po dwóch tygodniach grupa powiększyła się liczebnie do 12 żołnierzy. 14 kwietnia w pobliżu Waplewa Wielkiego żołnierze „Łupaszki” zarekwirowali samochód ciężarowy, który był potem wykorzystany do przerzucania partyzantów w Bory Tucholskie – dowódca z kolejnymi pododdziałami dotarł tam następnego dnia, łącząc się z grupą „Lufy”. W początkowym okresie do najważniejszych zadań należy zaopatrzenie oddziału w potrzebne produkty. Na początku maja grupa liczy 30 osób. Po 7 V 1946 roku zadecydowano o zmianie charakteru działalności brygady z propagandowego na bojowo-dywersyjną (celem ataków były posterunki miejskie milicji i placówki gminne UBP). Od czerwca 1946 roku rozszerzono obszar działań od Borów Tucholskich aż po powiat olsztyński. Wiązało się to też z największym rozwojem liczebnym brygady. W ciągu 6 tygodni działania szwadronów „Łupaszki” dokonano 28 akcji, zlikwidowano 18 – 19 funkcjonariuszy i stracono 1 żołnierza.

Dowódca oddziału, mjr Zygmunt Szyndzielarz, absolwent szkoły podchorążych kawalerii w Grudziądzu, przed wojną oficer 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie, żołnierz kampanii wrześniowej i konspirator od 1940 roku, nigdy nie zaprzestał walki i konspiracji, nigdy nie zaakceptował nowej rzeczywistości politycznej. Po przeniesieniu się na Podhale został schwytany przez UB 26 czerwca 1948 r., od listopada 1950 był sądzony. Podczas procesu zachowywał się godnie, z przekonaniem broniąc swoich racji. Skazany na śmierć został zgładzony strzałem w tył głowy, najprawdopodobniej w piwnicy więzienia przy ul. Rakowieckiej w Warszawie 8 lutego 1951 roku. Tego samego dnia zgładzono też jego przełożonego, ppłk. Antoniego Olechnowicza. „Żołnierz sowiecki to jak esesman - rozstrzeliwać, funkcjonariusz UBP to jak gestapowiec – rozstrzeliwać, PPR – owiec to jak NSDAP, a milicja to jak żandarmeria – zrobić wywiad środowiskowy i w zależności od sytuacji podjąć właściwą decyzje, żołnierze polscy – rozbrajać i puścić wolno”.

Zdzisław Badocha, ps. „Żelazny” – dowódca 5 szwadronu V Brygady Wileńskiej AK na terenie Pomorza. W 1942 roku związał się z AK. Miał wtedy 19 lat. Od maja 1944 roku znalazł się w V Brygadzie Wileńskiej. Po jej rozwiązaniu, wymuszono na nim, aby wstąpił do LWP. Przy nadarzającej się okazji wraz z kolegami z oddziału partyzanckiego zdezerterował, a następnie ponownie wrócił do odradzającego się oddziału „Łupaszki” na Białostocczyźnie. Był jedną z barwniejszych postaci Brygady, wyróżniał się odwagą i umiejętnością podejmowania trudnych decyzji. Dynamika prowadzonych przez niego działań bojowych zaskakiwała przeciwnika, który musiał poddać się brawurze młodego żołnierza. Działania bojowe „Żelaznego” na Pomorzu są jednymi z najbardziej barwnych w okresie powojennej Polski. Podczas jednej z potyczek został zraniony, a następnie odesłano go na do Sztumu, gdzie przypadkowo na melinie został wykryty. Podczas walki śmiertelnie ranny. Miał wtedy 23 lata. Na stanowisku dowódcy 5 szwadronu zastąpił go Olgierd Christa ps.”Leszek”.

Galeria zdjęć

ppor. Henryk Wieliczko „L...
Dowódcy szwadronów z żołn...
Szwadron „Zeusa” – plut. ...
Szwadron „Zeusa”
por. Marian Pluciński „Mś...
Żołnierze 3 szwadronu
por. „Mścisław” z żołnier...
Mjr Zygmunt Szendzielarz ...
Sanitariuszki – Danuta Si...
plut. „Zeus” – Leon Smole...
Żołnierz oddziału zabity ...
„Lufa” – por. Henryk Wiel...
Grupa Władysława Chelińsk...
Mjr. Szendzielarz z wachm...
Żołnierze „Łupaszki”

Dokumenty

Charakterystyka oddziału ...
Charakterystyka oddziału Łupaszki sporządzona przez UB
Protokół przesłuchania Łu...
Protokół przesłuchania Łupaszki
Akta aresztowanych w spra...
Akta aresztowanych w sprawie Łupaszki
Akta aresztowanych w spra...
Akta aresztowanych w sprawie Łupaszki

Multimedia

Mjr Zygmunt Szyndzielarz "Łupaszka"
zeznaje przed sądem rejonowym w Warszawie.

This text will be replaced

Wybrana bibliografia

Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944 – 1956, red R. Wnuk, S. Poleszak, A. Jaczyńska, M. Śladecka, Warszawa – Lublin 2007.
Z. Biegański, Organizacje konspiracyjne w województwie pomorskim (1945 – 1947), [w:] Powojenne losy konspiracji pomorskiej, Toruń 1995, s. 35 – 58.
K. Krajewski, T. Łobuszewski, „Łupaszka”, „Młot”, „Huzar”. Działalność 5 i 6 Brygady Wileńskiej AK (1944 – 1952), Warszawa 2002.
K. Krajewski, T. Łobuszewski, „Żołnierze wyklęci” o swej walce, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 1-2 (72 -73), s. 48 – 55.
F. Musiał, Wierni testamentowi Polski niepodległej, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2008, nr 1 – 2, (84 – 85), s.3 – 11.
H. Niesobski, Działalność organizacji poakowskich po rozwiązaniu struktur organizacyjnych Armii Krajowej, [w:] Armia Krajowa na Pomorzu i jej powojenne losy, Bydgoszcz 1993, s. 42 – 57.
Szlak partyzancki Armii Krajowej w Borach Tucholskich, Przewodnik, Toruń 1995.
Z. Woźniczka, Zgrupowanie „Łupaszki” na Pomorzu w latach 1945 – 147, [w:] Powojenne losy konspiracji pomorskiej, Toruń 1995, s. 153 – 162.

Szwadron „Zeusa” – plut. Leona Smoleńskiego

Drukuj Email