województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start W latach
stalinizmu
Nielegalna organizacja „Polska Młodzież Kadecka” z Bydgoszczy (X 1948 – II 1949)
Nielegalna organizacja „Polska Młodzież Kadecka” z Bydgoszczy
(X 1948 - II 1949)

miejsce: Bydgoszcz

Zdjecie zatrzymanego przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego członka organizacji „Polska Młodzież Kadecka”

Pobierz artykuł(pdf, 2.3 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Grupa została założona na początku października 1948 r. przez Eugeniusza Lipińskiego ps. „Chorąży” i Mariana Olszewskiego ps. „Zawisza Czarny” w Bydgoszczy. Początkowo miała nazwę „Polska Młodzież Kadecka”, lecz dla celów propagandowych w celu obciążenia Kościoła funkcjonariusze w protokołach przesłuchań zmienili nazwę na „Polska Młodzież Katolicka”.

Komendantem organizacji „PMK” był Marian Olszewski, ur. 13 IV 1917 r. w Mroczy, pow. Wyrzysk. Po ukończeniu siedmiu oddziałów szkoły powszechnej uczył się zawodu kowala. Od 1937 r. pracował dorywczo w Bydgoszczy. W 1940 r. był aresztowany przez Niemców i osadzony w obozie koncentracyjnym w Dachau. Po dziesięciu miesiącach pobytu w szpitalu zwolniono go i w maju 1943 r. wrócił do Bydgoszczy. Z jego zeznań wynikało, że był przedmiotem niemieckich eksperymentów medycznych, co poskutkowało trwałym kalectwem. Chorował na postępujący gościec. Wiosną 1945 r. przez kilka tygodni pracował w milicji w Bydgoszczy. Na skutek pogarszającego się stanu zdrowia musiał się jednak zwolnić i został umieszczony w Szpitalu Miejskim w Bydgoszczy. W 1948 r. wrócił do domu i z powodu postępującego niewładu kończyn większość czasu spędzał w łóżku. W czasie pobytu w szpitalu zaprzyjaźnił się z wiele lat młodszym od siebie Eugeniuszem Lipińskim, który regularnie go odwiedzał. Jesienią 1948 r. obaj podjęli decyzję o założeniu nielegalnej grupy, do której wciągnęli swoich znajomych. Do założenia grupy skłoniła ich obserwacja bieżących wydarzeń w kraju. Nie podobała im się walka z Kościołem katolickim i usuwanie krzyży ze szkół. Liczyli na rychły wybuch kolejnej wojny światowej i zamierzali się do niej przygotować. Głównego wroga upatrywali w Związku Sowieckim.

Tuż przed Kongresem Zjednoczeniowym Partii członkowie „PMK” wykonali ok. 200 sztuk ulotek, które rozkolportowali na terenie miasta. Opracowali też plan napadu na radiowęzeł w Bydgoszczy, skąd planowali nadać własną audycję. Prowadzili również działalność rozpoznawczo-wywiadowczą, sporządzili m. in. spis aktywistów PPR z kilku zakładów pracy, próbowali też ustalić stan osobowy kadry oficerskiej na lotnisku wojskowym oraz wielkość zapasów paliwa. Wykonali siedem szkiców ulic z zaznaczeniem mostów i innych obiektów o znaczeniu wojskowym. Systematycznie prowadzili za miastem szkolenie wojskowe.

Ogółem aresztowano 25 osób. W stosunku do kilku z nich (17-letni Tadeusz Brucki ps. „Benedykt”, 21-letni Zygfryd Wilczek ps. „Figura”, Halina Dalewska, Maria Rychlicka) w maju śledztwo umorzono z uwagi na ich młody wiek i znikomą szkodliwość czynu. Faktycznie niewiele wiedzieli o działalności grupy. Współzałożyciel grupy Eugeniusz Lipiński zmarł dnia 6 marca 1949 r. o godzinie 21.30 w szpitalu WUBP w Bydgoszczy, jeszcze w czasie trwania śledztwa. Oficjalnie jako przyczynę zgonu podano wadę serca. Okoliczności jego śmierci dotąd nie zostały wyjaśnione. Koledzy z organizacji podają różne wersje śmierci „Chorążego”. Józef Holz w swych wspomnieniach pisze, iż Lipiński: w pierwszych dniach śledztwa został zamordowany w siedzibie „bezpieki” przy ul. Poniatowskiego 5. Jego zwłoki, okrutnie zmaltretowane, pokazano matce i kazano jej podpisać protokół, z którego wynikało, że zmarł na zawał serca. Z kolei Kazimierz Olszewski zeznał, iż w areszcie WUBP w Bydgoszczy nieznany z nazwiska ubowiec zabił „Chorążego”, uderzając go pistoletem w głowę. Jest pochowany na cmentarzu starofarnym przy ul. Grunwaldzkiej w Bydgoszczy.

Członkowie organizacji

Waleria Dąabrowska
Halina Dalewska
Wladyslaw Grabarkiewicz
Jóozef Holc
Roman Kątny
Henryk Kroll
Mieczyslaw Matuszynski
Stanislaw Olszewski
Krystyna Pacholska
Bbarbara Poplińska

Dokumenty

Fałszywa legitymacja
Fałszywa legitymacja
Plan Bydgoszczy
Plan Bydgoszczy
Sprawozdanie z działania ...
Sprawozdanie z działania grupy
Ulotka
Ulotka
Ulotka
Ulotka
Zarekwirowany wiersz
Zarekwirowany wiersz

Drukuj Email