województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start W okresie PRL Siedziba NSZZ „Solidarność” w Toruniu przy ul. Mickiewicza 81
Siedziba NSZZ „Solidarność” w Toruniu przy ul. Mickiewicza 81

miejsce: Toruń

Pierwsza siedziba toruńskiej Solidarności

Pobierz artykuł(pdf, 2.0 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Kamienica przy ul. Mickiewicza 81 w Toruniu w 1981 r. była siedzibą Regionu Toruńskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego (NSZZ) „Solidarność” – ruchu będącego fenomenem w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. W budynku tym funkcjonowały struktury kierownicze niezależnego związku w województwie toruńskim: Zarząd Regionu, Prezydium, a także jednostki pomocnicze, np. Ośrodek Badań Społeczno-Zawodowych.

Historia toruńskiej „Solidarności” rozpoczęła się w sierpniu 1980 r., w momencie wybuchu strajku w Toruńskich Zakładach Urządzeń Okrętowych „Towimor”. Dnia 1 września 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego (MKZ) w Toruniu Edward Strzyżewski podpisał z wojewodą toruńskim Janem Przytarskim porozumienie dotyczące utworzenia w regionie niezależnych samorządnych związków zawodowych. Do końca roku w województwie ukształtowało się dziesięć mniej lub bardziej autonomicznych MKZ-ów w następujących miejscowościach: Brodnica, Chełmno, Chełmża, Golub-Dobrzyń, Grudziądz, Kowalewo Pomorskie, Łasin, Nowe Miasto Lubawskie, Toruń, Wąbrzeźno. Na przełomie 1980/1981 r. zrzeszały one ok. 360 zakładów i instytucji, łącznie 172 tys. członków wobec ogólnej liczby 195 tys. zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej w skali całego województwa. Rolę centrów koordynacyjnych pełniły MKZ-y powstałe w największych miastach: Toruniu (gdzie przewodniczącym był Edward Strzyżewski) i Grudziądzu (gdzie przewodniczącym był Jerzy Przybylski). Pomiędzy tymi dwoma ośrodkami dochodziło do częstych animozji.

Ostateczna struktura Regionu Toruńskiego NSZZ „Solidarność” ukształtowała się po I Walnym Zebraniu Delegatów Regionu Toruńskiego, które odbyło się w dniach 4–5 lipca 1981 r. Przewodniczącym Regionu został Antoni Stawikowski. Wówczas zadecydowano o wyborze wariantu federacyjnego. W wyniku tej decyzji powstały trzy szczeble organizacyjne: Zarząd Regionu (z prezydium i przewodniczącym), zarządy terenowych komisji związkowych, nazywane zarządami podregionów (z prezydium i przewodniczącym) oraz komisje zakładowe. Zarząd Regionu miał szerokie uprawnienia decyzyjne, finansowe i kontrolne. Taki sam zakres uprawnień w odniesieniu do własnych obszarów działania miały zarządy podregionów. Władza wykonawcza należała do Zarządu Regionu, który zbierał się co najmniej raz w miesiącu. Bieżącą pracę związkową prowadziło Prezydium Zarządu Regionu, zbierające się co najmniej raz na dwa tygodnie. Nowa struktura znacznie załagodziła wcześniejsze spory pomiędzy poszczególnymi ośrodkami. W celu usprawnienia jego działań na pierwszym posiedzeniu dokonano podziału zadań na pięć pionów: spraw w bezpośredniej gestii przewodniczącego i wiceprzewodniczących, organizacyjny, społeczno-ekonomiczny, socjalno-bytowy, kulturalno-oświatowy. Co ciekawe, w jesiennych miesiącach 1981 r. liczba członków NSZZ „Solidarność” w województwie toruńskim dość wyraźnie spadła. Precyzyjne dane z listopada 1981 r. podawały już liczbę 147 815 osób. Wytłumaczyć to można z jednej strony urealnieniem statystyk przez wykreślenie nieaktywnych członków, z drugiej – zmęczeniem społeczeństwa zaostrzającą się walką polityczną, w którą dawał się wikłać Związek.

Dużym sukcesem nowych władz regionalnych związku było uzyskanie nowej siedziby przy ul. Mickiewicza 81. Stało się tak dzięki osobistemu zaangażowaniu przewodniczącego Antoniego Stawikowskiego w negocjacje z wojewodą toruńskim. Były one trudne, gdyż początkowo władze województwa zamierzały przekazać kamienicę na potrzeby Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (UMK). Okazało się jednak, iż nie spełnia ona wymagań uczelni. Decyzję o przenosinach ogłoszono na początku sierpnia 1981 r. Do tej pory bowiem toruńska „Solidarność” zajmowała kilkupokojowy lokal w kamienicy przy ul. Bydgoskiej 8, który otrzymała we wrześniu 1980 r. Wobec gwałtownego rozwoju Związku, bardzo szybko stał się on zbyt mały i przestał spełniać oczekiwania. Nowy budynek był na tyle duży, ze oprócz Zarządu Regionu mógł pomieścić Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych, redakcję „Wolnego Słowa” oraz poligrafię. Kamienica dobrze spełniała swoją rolę aż do 13 grudnia 1981 r.

Galeria zdjęć

Tekst porozumienia, 1 IX ...
Pierwsza siedziba toruńsk...
Przewodniczący MKZ w Toru...
Przewodniczący MKZ w Grud...
.Przewodniczący Regionu T...
Budynek przy ul. Mickiewi...

Bibliografia:

S. Cenckiewicz, Pomorze Gdańskie i Kujawy [w:] Stan wojenny w Polsce 1981–1983, red. A. Dudek, Warszawa 2003.
W. Polak, Stan wojenny – pierwsze dni, Gdańsk 2006.
W. Polak, Czas ludzi niepokornych. NSZZ „Solidarność” i inne ugrupowania niezależne w Toruniu i Regionie Toruńskim (13 XII 1981–4 VI 1989), Toruń 2003.
W. Polak, Czas ludzi niepokornych. NSZZ „Solidarność” i inne ugrupowania niezależne w Toruniu i Regionie Toruńskim (13 XII 1981–4 VI 1989), Toruń 2003.
N. Szutnik [R. Kozłowski], „Solidarność” w regionie toruńskim 13 XII 1981–31 VII 1984, Toruń 1988.
P. Wójtowicz, NSZZ „Solidarność” Region Toruński [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, tom 3, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.

Drukuj Email