województwo kujawsko pomorskie
Szlaki pamieci - strona główna
Start W okresie PRL Wydarzenia 1 i 3 maja 1982 r. w Toruniu
Wydarzenia 1 i 3 maja 1982 r. w Toruniu

miejsce: Toruń

torun_82_header

ZOMO i MO pacyfikują pokojową demonstrację torunian na Rynku Staromiejskim
(fot. R. M. Czerniak)

Pobierz artykuł(pdf, 2.6 MB)
W artykule znajdziesz: pełne
opracowanie hasła, ciekawostki,
fotografie, bibliografię.

Do najbardziej dramatycznych wydarzeń w województwie toruńskim w okresie stanu wojennego doszło w dniach 1 i 3 maja 1982 r. w Toruniu. Z inspiracji konspiracyjnej struktury kierowniczej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego (NSZZ) „Solidarność” powstałej po 13 grudnia 1981 r. – Tymczasowego Prezydium Zarządu Regionu (TPZR) – odbyły się wówczas alternatywne obchody rocznic.

W kwietniu 1982 r. łamach lokalnych pism podziemnych oraz poprzez akcję ulotową TPZR wezwało mieszkańców Torunia, aby w nadchodzące Święto Pracy – zamiast uczestniczyć w oficjalnym pochodzie – odbyli manifestacyjny spacer po Bulwarze Filadelfijskim nad brzegiem Wisły. Podobnego rodzaju apel wystosowali internowani działacze Regionu Toruńskiego NSZZ „Solidarność”, przebywający w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Miał to być wyraz zbiorowego nieposłuszeństwa obywatelskiego. Odezwa spotkała się dużym oddźwiękiem. W spacerze, który przybrał formę kontrpochodu, według danych strony „solidarnościowej”, uczestniczyło 10 tys. osób, w raporcie milicyjnym podano natomiast liczbę 3 tys. W tłumie pojawiły się rozrzucone ulotki, znaczki „Solidarności”, okrzyki antyreżimowe – co niewątpliwie rozdrażniło milicjantów i esbeków manifestacyjnie krążących wokół spacerowiczów i dało pretekst do późniejszej interwencji. Jednak ta część manifestacji przebiegała w miarę spokojnie i wielu mieszkańców zdążyło się rozejść do domów. Tłum zaczął wykonywać kategoryczne wezwania płynące z megafonów milicyjnych.

Część najodważniejszych manifestantów w liczbie ok. 2 tys. udała się na Rynek Staromiejski, aby złożyć kwiaty pod pomnikiem Mikołaja Kopernika. Ta część manifestacji była bardziej wyrazista politycznie. Wznoszono prosolidarnościowe okrzyki i udekorowano pomnik znaczkami „Solidarności”. To spowodowało interwencję zgromadzonych w rezerwie oddziałów ZOMO, które o godz. 12.30 ruszyły szturmem na mieszkańców. Bicie odbywało się w uliczkach Starego Miasta i na Rynku Staromiejskim. W szczególnie brutalny sposób potraktowane zostały osoby zgromadzone przy ratuszu i na wieży ratuszowej. Zatrzymanych – często przypadkowych przechodniów – odprowadzano do milicyjnych radiowozów. Wskutek tych wydarzeń w kolejnych dniach atmosfera w mieście była bardzo napięta, zwłaszcza w perspektywie nadchodzącego kolejnego święta narodowego.

W oświadczeniach umieszczonych przez TPZR pod koniec kwietnia 1982 r. w podziemnych pismach zachęcano mieszkańców, aby wzięli udział 3 maja 1982 r. w wieczornych mszach. Na ten dzień zresztą zaplanowano uroczystość oficjalną. Na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika (UMK) o godz. 18.00 odbyło się spotkanie połączone z wykładem na temat Konstytucji 3 Maja. Wieczorem torunianie masowo uczestniczyli w rocznicowych mszach. Największą frekwencją cieszyły się nabożeństwa w kościele św. Ducha oraz Najświętszej Marii Panny na Starym Mieście, gdyż brało w nich udział wielu działaczy podziemnej „Solidarności”. Okolica była obstawiona przez oddziały milicyjne, ustawione na Rynku w szyku bojowym i pełnym rynsztunku.

Galeria zdjęć

Ulotka wzywająca do bojko...
Bulwar Filadelfijski (1.0...
Bulwar Filadelfijski (1.0...
Bulwar Filadelfijski (1.0...
Oficjalny pochód pierwszo...
Wiec na rynku
Ludzie zgromadzeni na ul....
Wjazd milicji na Rynek St...
ZOMO i MO pacyfikują poko...
ZOMO i MO w akcji przeciw...
Stare Miasto (3.05.1982r....
Stare Miasto (3.05.1982r....
Akta śledztwa

Bibliografia:

1–3 maja 1982 w Toruniu [w:] Kalendarz współczesny 1987, Toruń 1986.
W. Polak, Dni protestu. Wydarzenia 1 i 3 Maja 1982 roku w Toruniu, Toruń 2004.
W. Polak, Czas ludzi niepokornych. NSZZ „Solidarność” i inne ugrupowania niezależne w Toruniu i Regionie Toruńskim (13 XII 1981–4 VI 1989), Toruń 2003.
N. Szutnik [R. Kozłowski], „Solidarność” w regionie toruńskim 13 XII 1981–31 VII 1984, Toruń 1988.
P. Wójtowicz, NSZZ „Solidarność” Region Toruński [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, tom 3, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.

Drukuj Email